*:not(:last-child)]:dt-mb-6">
Những ngày gần đây, vụ việc Đội Quản lý thị trường số 1, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn phối hợp với cơ quan chức năng kiểm tra, tạm giữ 80kg xác ve sầu khô thu hút sự quan tâm của dư luận.
Theo đó, lượng xác ve sầu khô trên xe khách được xác định là nguyên liệu làm thuốc. Tuy nhiên, tài xế không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc nên lực lượng chức năng đã tiến hành tạm giữ để tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định.
Thực tế, cứ đến mùa, các hội nhóm thu mua xác ve sầu trên mạng xã hội lại hoạt động tấp nập. Xác ve sầu phần lớn được khai thác từ tự nhiên. Giá thu mua tùy vào kích cỡ, có khi đến 1,2-1,7 triệu đồng/kg.
Tại sao xác ve sầu lại có giá cao?
Tiến sĩ - Lương Y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Cổ truyền Việt Nam, cho biết, xác ve sầu, y học cổ truyền gọi là thuyền thoái. Xác ve rừng hay ve sống ở thành phố, làng mạc, xác lột còn bám trên thân cây to, trên mặt đất hay trôi theo các dòng sông, suối đều dùng được.
Trong y học cổ truyền, thuyền thoái là một vị thuốc quan trọng với nhiều công dụng được ghi nhận trong các tài liệu cổ như Bản Thảo Cương Mục (Trung Quốc) và các sách thuốc Việt Nam như Nam Dược Thần Hiệu của Đại y Thiền sư Tuệ Tĩnh, Hải Thượng y tông tâm lĩnh của Hải Thượng Lãn Ông.
Thuyền thoái có vị mặn, ngọt, không mùi, tính lạnh. Người thể chất hư hàn (lạnh tay chân, mệt mỏi, tiêu chảy) không nên dùng vì thuyền thoái tính hàn, có thể làm nặng thêm tình trạng. Phụ nữ mang thai cũng cần thận trọng, tránh dùng do sợ ảnh hưởng đến thai khí.
Giá của thuyền thoái thường cao hơn so với nhiều vị thuốc khác trong y học cổ truyền do một số yếu tố liên quan đến quá trình thu hoạch, nguồn cung và giá trị dược liệu.
Theo đó, xác ve sầu phải thu hoạch thủ công. Việc thu gom đòi hỏi phải tìm kiếm trên cây, thường vào mùa hè khi ve sầu lột xác, và quá trình này chủ yếu được thực hiện thủ công, tốn nhiều thời gian và công sức.
Bên cạnh đó, ve sầu chỉ lột xác trong một khoảng thời gian ngắn trong năm (thường vào mùa hè), nên nguồn cung không ổn định quanh năm, làm tăng chi phí thu hoạch và lưu trữ.
“Việc chế biến cũng phức tạp. Sau khi thu hoạch, thuyền thoái cần được làm sạch (loại bỏ tạp chất, đất cát), phơi khô cẩn thận để giữ nguyên dược tính và bảo quản tránh ẩm mốc. Các công đoạn này đòi hỏi kỹ thuật và sự tỉ mỉ, góp phần làm tăng giá thành”, TS Giang phân tích.
TS Giang cho biết thêm, phần lớn thuyền thoái được khai thác từ tự nhiên. Trong khi đó, đây lại là một vị thuốc quan trọng trong y học cổ truyền, được sử dụng rộng rãi. Nhu cầu lớn từ thị trường vượt xa khả năng cung cấp tự nhiên, khiến giá thu mua cao.
Tác dụng chữa bệnh của xác ve sầu
Dựa trên các báo cáo khoa học và y học cổ truyền, thuyền thoái có nhiều tác dụng dược lý đáng chú ý, được chứng minh qua nghiên cứu thực nghiệm và ứng dụng lâm sàng.
Chống co giật (giải kinh)
Theo TS Giang, các nghiên cứu trên động vật thực nghiệm cho thấy xác ve sầu có khả năng làm giảm co giật, đặc biệt trong các trường hợp liên quan đến sốt cao hoặc động kinh. Trong y học cổ truyền, nó được dùng để trị kinh phong (co giật) ở trẻ em, đặc biệt khi sốt cao.
An thần
Xác ve sầu có hiệu quả làm dịu tinh thần, hỗ trợ điều trị chứng khóc đêm ở trẻ sơ sinh (khóc dạ đề) và cải thiện giấc ngủ.
Hạ sốt
Nghiên cứu dược lý hiện đại ghi nhận thuyền thoái có khả năng giảm nhiệt độ cơ thể trong các trường hợp sốt do phong nhiệt. Điều này phù hợp với công dụng truyền thống trong y học cổ truyền, như trị cảm mạo phong nhiệt và sốt phát ban.
Chống viêm
Các hợp chất cicadamide A và cicadamide B (tetrapolyme N-acetyldopamine) được phân lập từ thuyền thoái cho thấy hoạt tính chống viêm đáng kể. Chúng có thể ức chế các phản ứng viêm, hỗ trợ điều trị các chứng như đau họng, viêm da, hoặc mẩn ngứa do phong chẩn (y học hiện đại gọi là mề đay).
Chống oxy hóa
Các polyme N-acetyldopamine và hợp chất phenolic trong thuyền thoái có hoạt tính chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do.
Tác dụng trên hệ hô hấp
Thuyền thoái được ghi nhận có tác dụng tuyên phế, hỗ trợ điều trị ho, khàn tiếng, hoặc mất tiếng do cảm mạo phong nhiệt. Điều này có thể liên quan đến khả năng giảm viêm ở đường hô hấp.
Tác dụng trên da và mắt
Trong y học cổ truyền, thuyền thoái được dùng để trị phong chẩn (mẩn ngứa, viêm da), sởi không mọc đều, và các chứng mắt đỏ có màng. Các nghiên cứu hiện đại chưa giải thích đầy đủ cơ chế, nhưng có thể liên quan đến tính chống viêm và thanh nhiệt.