Tìm cách buộc sinh viên học mà không cần AI
Lea Pao, Giáo sư văn học tại Đại học Stanford, gần đây đã thử nghiệm nhiều cách để sinh viên học tập mà không phụ thuộc vào công nghệ. Bà yêu cầu sinh viên học thuộc thơ, tham gia các buổi đọc thơ trước công chúng hoặc trực tiếp quan sát tác phẩm nghệ thuật ngoài đời thực.
Bà muốn giúp sinh viên kết nối lại với trải nghiệm học tập bằng cơ thể và cảm xúc, thay vì lập tức tìm đến AI để làm bài.
“Không có thứ gì hoàn toàn ‘miễn nhiễm với AI’. Thay vì chỉ tìm cách kiểm soát hay cấm đoán, tôi hy vọng trải nghiệm trong lớp học sẽ giúp các em thấy vẫn có con đường khác”, bà nói.
Tuy nhiên, cách này không phải lúc nào cũng hiệu quả. Gần đây, bà yêu cầu sinh viên đến một bảo tàng địa phương, dành 10 phút quan sát một bức tranh rồi viết vài đoạn mô tả cảm nhận cá nhân. Thế nhưng một sinh viên lại nộp bài viết trau chuốt nhưng nhạt nhẽo. Sau đó, bà phát hiện sinh viên này đến bảo tàng vào thứ Hai (ngày đóng cửa) và đã nhờ AI viết bài.
Giáo sư văn học Lea Pao, Đại học Stanford (Mỹ). Ảnh: The Guardian
AI làm thay đổi hoàn toàn cách dạy và học
Khi AI đảo lộn cách sinh viên học tập, nhiều giảng viên như Pao phải tự tìm cách thích nghi.
Trong các ngành khoa học tự nhiên và xã hội, nhiều người cho rằng AI giúp tăng năng suất nghiên cứu nhờ khả năng xử lý dữ liệu khổng lồ, thậm chí có thể hỗ trợ chữa ung thư hoặc thúc đẩy các giải pháp chống biến đổi khí hậu.
Nhưng trong lĩnh vực nhân văn, nơi gắn liền với việc nuôi dưỡng tư duy phản biện, nhiều học giả xem AI là mối đe dọa đặc biệt. Theo họ, vấn đề không chỉ là sinh viên gian lận bài tập, mà còn là tương lai của giáo dục đại học trong một thế giới ngày càng bị máy móc chi phối.
Ở Mỹ, chi phí đại học có thể lên tới hàng trăm nghìn USD và khiến nhiều người phải gánh nợ hàng chục năm. Khi niềm tin của công chúng vào giáo dục đại học suy giảm, sự xuất hiện của AI càng làm dấy lên câu hỏi: Mục đích thực sự của việc học đại học là gì?
The Guardian đã trao đổi với hơn 10 giáo sư - phần lớn thuộc lĩnh vực nhân văn - về cách họ thích nghi trong thời đại công nghệ phát triển chóng mặt.
Phần lớn cho rằng việc phụ thuộc vào AI đi ngược lại mục tiêu phát triển trí tuệ con người mà họ đang cố gắng nuôi dưỡng. Một giáo sư thừa nhận: “Nó khiến rất nhiều người trong chúng tôi phát điên”. Người khác viết: “AI tạo sinh là nỗi ám ảnh của tôi”. Thậm chí có người nói thẳng: “Tôi ước có thể đẩy ChatGPT, cùng các công cụ như Claude hay Copilot, xuống vực”.
Nguy cơ “giáo dục không có linh hồn”
Một số nghiên cứu ban đầu cho thấy việc phụ thuộc vào AI có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới khả năng nhận thức và tư duy phản biện của sinh viên.
Michael Clune, Giáo sư văn học tại Đại học bang Ohio, cho biết ông đã thấy nhiều sinh viên không còn khả năng đọc sâu, phân tích hay tổng hợp thông tin.
Trong một bài viết gần đây, ông cảnh báo rằng các trường đại học vội vàng áp dụng AI có thể đang “tự làm tê liệt trí tuệ của mình”.
Đại học bang Ohio thậm chí yêu cầu tất cả sinh viên năm nhất học một khóa về AI tạo sinh và tuyên bố muốn trở thành “đại học thông thạo AI”, đưa công nghệ này vào mọi ngành học.
“Không ai thật sự biết điều đó nghĩa là gì. Với tư cách giáo sư văn học, tôi thấy những công cụ này đi ngược lại mục tiêu giáo dục mình hướng tới”, ông nói.
Một số lãnh đạo công nghệ khẳng định rằng AI có thể phá hủy nhiều việc làm trong lĩnh vực nhân văn. Ngược lại, một số người cho rằng việc học nhân văn sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Nhiều công ty công nghệ và tài chính vẫn tuyển dụng sinh viên ngành nhân văn vì khả năng sáng tạo và tư duy phản biện. Tại một số trường, số lượng sinh viên ngành này thậm chí đang tăng trở lại.
Michael Clune, Giáo sư văn học tại Đại học bang Ohio (Mỹ). Ảnh: The Guardian
Khảo sát gần đây cho thấy 92% sinh viên thừa nhận đã dùng AI trong bài tập. Con số này đang tăng nhanh.
Một viễn cảnh u ám được nhiều người nhắc đến: AI chấm điểm bài tập do AI viết - “cuộc trò chuyện giữa hai con robot”.
Một số trường dùng phần mềm phát hiện bài viết do AI tạo ra, nhưng kết quả không phải lúc nào cũng chính xác. Vì vậy, nhiều giảng viên quay lại các phương pháp cũ: Thi vấn đáp, ghi chép bằng tay hoặc đánh giá qua thảo luận trên lớp.
Danica Savonick, Giáo sư Đại học bang New York tại Cortland, cho biết việc phải lọc ra những bài tập do AI viết khiến giảng viên mất rất nhiều thời gian và có cảm giác như đang làm "cảnh sát".
Eric Hayot, Giáo sư văn học so sánh tại Đại học bang Pennsylvania, cho biết ông thường giải thích với sinh viên rằng các công ty công nghệ đang cố khiến họ phụ thuộc vào sản phẩm của mình. “Những công ty này cho sinh viên dùng công cụ miễn phí vì họ muốn cả một thế hệ nghiện nó”, ông nói.
Sinh viên cũng bắt đầu hoài nghi AI
Dù AI ngày càng phổ biến, nhiều giáo sư nhận thấy sinh viên cũng bắt đầu cảm thấy khó chịu với sự thống trị của công nghệ.
Một số sinh viên thậm chí tò mò về chiếc điện thoại “cục gạch” của giáo sư Clune - thứ ông dùng sau khi nhận ra smartphone đang phá hủy khả năng tập trung của mình.
“Thế hệ Gen Z hiện nay bắt đầu nhận ra họ giống như những con chuột thí nghiệm trong một thí nghiệm xã hội khổng lồ”, Giáo sư Dora Zhang nói.
Matt Seybold, Giáo sư tại Elmira College, cũng cho rằng nhiều sinh viên cảm thấy “có điều gì đó mình đang bị lấy mất”.
Trước làn sóng AI, nhiều giáo sư cho rằng điều quan trọng nhất là nhấn mạnh những phẩm chất rất “con người”: Khả năng trải nghiệm, cảm nhận và suy nghĩ độc lập.
“Có một tâm lý đầu hàng rằng công nghệ là không thể ngăn cản. Nhưng điều đó cần thay đổi. Chúng ta vẫn có thể quyết định rằng mình muốn là con người”, Giáo sư Clune nói.
Với Giáo sư Pao, đó cũng chính là triết lý giảng dạy của bà trong thời đại AI. “Bạn gieo những hạt giống và hy vọng. Hy vọng rằng về lâu dài, bạn giúp sinh viên trở thành những con người hạnh phúc - những người có thể đi dạo, trải nghiệm thế giới và tự mình mô tả những điều họ thấy”.