Lời Tòa soạn:
Việc tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học được ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đề xuất mới đây đã nhận được nhiều ý kiến bàn luận, nhất là trong bối cảnh vụ việc bất thường 147 điểm 10 Toán tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang đã có 27 người bị khởi tố.
Từ đề xuất trên, VietNamNet mở diễn đàn, ghi nhận nhiều góc nhìn về vấn đề này.
Trước những luồng tranh luận nên tổ chức 1 hay 2 kỳ thi để phục vụ 2 mục tiêu độc lập là xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học, theo các chuyên gia, điều quan trọng không phải “tách hay gộp” mà cần nâng cao chất lượng tổ chức để kết quả đủ tin cậy, minh bạch.
Điều quan trọng không phải là thay đổi mô hình kỳ thi
TS Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng Việt Nam cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay là kết quả của quá trình đổi mới được xác lập từ Nghị quyết 29 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, hướng tới mục tiêu giảm áp lực, giảm chi phí cho người học, đồng thời tạo cơ sở phục vụ tuyển sinh.
Theo ông Khuyến, không nên vì một số vụ việc tiêu cực mà phủ nhận chủ trương đã được nghiên cứu và triển khai trong nhiều năm.
“Điều cần tránh nhất lúc này là tư duy ‘đẽo cày giữa đường’. Điều quan trọng không phải là thay đổi mô hình kỳ thi, mà tiếp tục hoàn thiện để kết quả đủ tin cậy cho cả mục tiêu xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học”, ông Khuyến nói.
Thầy Trần Trung Hiếu, giáo viên Trường THPT Chuyên Phan Bội Châu (Nghệ An) cũng cho rằng không phải chỉ vì một vài tiêu cực để rồi tổ chức làm 2 kỳ thi, gây vất vả cho học sinh, phụ huynh và tốn kém cho toàn xã hội. Điều quan trọng, theo thầy Hiếu, từ những tiêu cực, cần tìm giải pháp để khắc phục, hạn chế.
Tuy nhiên, thầy Hiếu cũng cho rằng nếu lựa chọn tách hai mục tiêu thì có thể giao các trường, địa phương xét tốt nghiệp để dồn nguồn lực vào tổ chức một kỳ thi tuyển sinh đại học và giao trách nhiệm tổ chức cho các trường đại học.
“Rõ ràng, dù quy chế thi tốt nghiệp THPT đã có, nhưng khâu tổ chức thi vẫn còn những vụ việc phát sinh về gian lận. Ở những kỳ thi sắp tới, Bộ GD-ĐT cần có những giải pháp quyết liệt để xử lý những kẽ hở đó. Giải pháp cơ bản đầu tiên là sửa quy chế thi tốt nghiệp THPT và biện pháp cụ thể, hiệu quả để chống gian lận trong phòng thi là lắp camera an ninh (không kết nối mạng) để có thể theo dõi, hậu kiểm”, thầy Hiếu đề xuất.
Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: Phạm Công
TS Lê Trường Tùng, quyền điều hành Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT không chỉ nhằm xét tốt nghiệp mà còn giúp các nhà quản lý đánh giá chất lượng dạy học của các địa phương, giữa các khu vực, từ đó quyết định nên đầu tư, hỗ trợ vào đâu cho phù hợp.
Theo ông Tùng, hiện nay, đa số các trường đại học đang sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT làm căn cứ chủ đạo trong tuyển sinh. Do đó, ông đề xuất vẫn duy trì một kỳ thi chung toàn quốc nhưng thành lập các trung tâm khảo thí độc lập.
Ông Tùng cho rằng vẫn có thể duy trì một kỳ thi chung nếu được tổ chức theo mô hình "2 trong 1". Theo đó, bài thi gồm hai phần: Phần thứ nhất phục vụ xét tốt nghiệp với mức độ cơ bản, phần thứ hai dùng để tuyển sinh đại học với độ phân hóa cao và được chấm riêng. Thí sinh không có nhu cầu xét tuyển đại học có thể không làm phần thứ hai. Khi đó, Bộ GD-ĐT chỉ cần tập trung xây dựng và quản lý các trung tâm khảo thí chất lượng; còn các trường đại học sử dụng kết quả phần thi tuyển sinh để xét tuyển. Theo ông, các trung tâm này có thể phát triển trên nền tảng kinh nghiệm tổ chức thi của ĐH Quốc gia Hà Nội và ĐH Quốc gia TPHCM.
Với việc xét tốt nghiệp, ông Tùng đề xuất chỉ tổ chức thi cho khoảng 30% học sinh mỗi tỉnh, chủ yếu là nhóm có học lực thấp hơn, thay vì tất cả thí sinh. Theo ông, cách làm này vẫn giúp đánh giá chất lượng giáo dục giữa các địa phương, đồng thời giảm đáng kể nguồn lực tổ chức. "Tốt nghiệp không phải là kỳ thi học sinh giỏi", ông nói và cho rằng chỉ cần dựa trên kết quả của nhóm học sinh này là đủ để đánh giá chất lượng giáo dục của từng địa phương. Mặt khác, phần lớn học sinh sẽ phải nỗ lực học tập để không rơi vào nhóm phải dự thi, qua đó cũng giải tỏa băn khoăn rằng "không thi thì học sinh sẽ không học".
Ngoài ra, ông Tùng đề xuất luân chuyển nhân lực tổ chức thi giữa các địa phương và huy động thêm cán bộ các trường đại học trực tiếp tham gia coi thi, thay vì chỉ giám sát vòng ngoài, nhằm tăng tính khách quan và hạn chế nguy cơ "đổi công" hay thỏa thuận giữa các địa phương.
Thí sinh tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: Phạm Công
Cần đẩy nhanh việc tổ chức thi trên máy tính
TS Lê Viết Khuyến cho rằng gốc rễ của những sai phạm vẫn xuất phát từ quy trình tổ chức còn phụ thuộc quá nhiều vào yếu tố con người. Vì vậy, giải pháp căn cơ là từng bước chuyển sang thi trên máy tính với ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa.
Khi đề thi được phần mềm lựa chọn ngẫu nhiên từ ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa và bài làm được chấm tự động ngay sau khi thí sinh hoàn thành, nhiều khâu dễ phát sinh tiêu cực như in sao đề, rọc phách hay chấm thi sẽ được loại bỏ.
“Mỗi thí sinh có một mã đề khác nhau nhưng vẫn bảo đảm tương đương về độ khó. Khi đó, cán bộ coi thi chỉ còn thực hiện nhiệm vụ giám sát và hỗ trợ kỹ thuật, không thể can thiệp vào kết quả của thí sinh”, ông Khuyến nói.
Đồng quan điểm, theo trưởng phòng đào tạo của một trường đại học tại Hà Nội, vấn đề hiện nay không nằm ở việc tổ chức 1 hay 2 kỳ thi mà là làm thế nào để bảo đảm tính công bằng và nghiêm minh.
Vị này cũng cho rằng giải pháp là đẩy nhanh lộ trình thi trên máy tính. Khi toàn bộ quá trình làm bài được thực hiện trên máy và các phòng thi đều được giám sát bằng camera, khả năng can thiệp vào kết quả sẽ giảm đáng kể.
Bên cạnh đó, vị này cho rằng cần xem xét khôi phục cơ chế kiểm tra, giám sát chéo trong công tác tổ chức thi. Ông phân tích, trước đây các trường đại học tham gia coi thi tại địa phương, còn hiện nay hầu hết các khâu tổ chức đều do Sở GD-ĐT đảm nhiệm. Nếu xảy ra sai phạm ngay trong khâu tổ chức ở địa phương sẽ không có sự giám sát độc lập.
“Nguyên tắc là càng giảm sự tác động của con người, càng tăng các công cụ giám sát thì kỳ thi càng công bằng, minh bạch”, ông nhấn mạnh.
Tách thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học: Giảm áp lực hay thêm gánh nặng?
Sau hơn 10 năm thực hiện kỳ thi “2 trong 1”, chuyện tách hay gộp hai kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học một lần nữa được đặt ra sau những tranh luận về độ phân hóa của đề, áp lực điểm số cũng như những vụ tiêu cực liên quan đến kỳ thi.
147 thí sinh bị loại khỏi diện xét tuyển vào Trường ĐH Hà Nội
Trường ĐH Hà Nội cho biết 147 thí sinh đăng ký xét tuyển vào trường đã bị loại hồ sơ do không đáp ứng điều kiện theo quy định.