Tối 9/12/2009, Cảnh sát biển Hàn Quốc xông lên con tàu đánh cá đang trở về cảng ở huyện Taean, tỉnh Nam Chungcheong, bao vây một người đàn ông trên boong. Khi bắt đầu lục soát, họ nghĩ sẽ tìm thấy những bao tiền mặt hoặc ma túy, nhưng thay vào đó lại chỉ có một cuốn hộ chiếu bị bỏ lại.
Cái tên trên đó khiến họ kinh ngạc. Đó là Cho Hee-pal, kẻ chủ mưu đứng sau vụ lừa đảo theo mô hình Ponzi lớn nhất Hàn Quốc cho đến nay.
Lừa đảo Ponzi, hay lừa đảo kiểu kim tự tháp, là hình thức lừa đảo tài chính lấy tiền của nhà đầu tư sau để trả lợi nhuận cho nhà đầu tư trước mà không thực hiện bất kỳ hoạt động kinh doanh hay đầu tư thực tế nào. Trò lừa đảo sụp đổ khi không thể lôi kéo đủ nhà đầu tư mới để trả lãi.
Chiêu trò lừa đảo
Đường dây lừa đảo của Cho nhắm vào những người dân bình thường đang tìm kiếm sự ổn định tài chính, được cho là đã chiếm đoạt khoảng 5.000 tỷ won (3,4 tỷ USD) từ 70.000 nạn nhân.
Cho bắt đầu đế chế kinh doanh của mình vào tháng 10/2004, mở nhiều công ty trên khắp cả nước, bắt đầu từ Daegu.
Bề ngoài, hoạt động kinh doanh có vẻ hợp pháp. Các nhà đầu tư được cho biết họ đang cho thuê các thiết bị chăm sóc sức khỏe, như ghế massage, để lắp đặt tại những nơi như tiệm làm tóc và nhà nghỉ, khách hàng sẽ trả tiền để sử dụng. Công ty của Cho cam kết quản lý các thiết bị này và chia lợi nhuận cho nhà đầu tư.
Đối tượng mục tiêu thường là những người dễ bị tổn thương: người nghỉ hưu, lao động thất nghiệp và những người vẫn đang chật vật sau cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997.
Lợi nhuận nghe thật khó cưỡng. Với mỗi thiết bị được mua, các nhà đầu tư được hứa hẹn mức cổ tức trung bình 35.000 won mỗi ngày. Khoản đầu tư ban đầu 4,4 triệu won sẽ mang lại 5,81 triệu won chỉ sau 8 tháng - tương đương mức lợi suất hàng năm khoảng 48%. Thời điểm đó, lãi suất ngân hàng trung bình dao động quanh mức 4%.
Đáng chú ý, cổ tức được trả đúng hạn mỗi ngày trong suốt bốn năm. Sự đều đặn đó đã tạo dựng niềm tin.
Nhưng thực tế, bản thân những thiết bị này hầu như không tạo ra lợi nhuận thực sự. Cổ tức được trả bằng tiền từ các nhà đầu tư mới.
Đó là một mô hình lừa đảo Ponzi điển hình. Càng nhiều người tham gia, dòng tiền đổ vào càng lớn. Và chừng nào dòng tiền đầu tư mới vẫn tiếp tục chảy vào, Cho vẫn có thể trả cổ tức cho các nhà đầu tư cũ.
Kế hoạch chạy trốn
Cho biết rằng trò lừa đảo sắp sụp đổ khi không còn khả năng trả tiền cho nhà đầu tư. Ba tháng trước khi biến mất, ông ta bắt đầu chuẩn bị cho cuộc trốn chạy được dàn dựng cẩn thận.
Cho thông báo với nhà đầu tư rằng các khoản cổ tức sẽ không còn được ghi vào sổ ngân hàng của họ nữa. Thay vào đó, họ sẽ nhận được thông báo qua tin nhắn văn bản, bất kỳ ai muốn nhận tiền lãi có thể trực tiếp đến văn phòng. Sau đó, ông ta thêm một lời cảnh báo kỳ lạ: "Đừng nói với các công ty khác. Họ sẽ bắt chước chúng ta".
8h30 mỗi sáng, các nhà đầu tư nhận được tin nhắn văn bản xác nhận việc thanh toán cổ tức. Nhưng tất cả đều là giả mạo.
Đồng thời, Cho thúc giục mọi người đầu tư nhiều hơn, cảnh báo rằng tỷ suất lợi nhuận sắp giảm. Các nạn nhân dốc hết tài sản vào đó: tiền cổ tức, tiền tiết kiệm hưu trí, tiền cưới hỏi và cả các khoản vay ngân hàng.
Thời điểm đó, mạng lưới của Cho đã mở rộng lên khoảng 80 văn phòng trên toàn quốc, bao gồm cả các công ty ma chỉ tồn tại trên giấy tờ. Nhưng khi kế hoạch đạt đỉnh, các văn phòng đột nhiên đóng cửa, điện thoại không ai bắt máy.
Các nạn nhân trình báo cảnh sát vào tháng 10/2008. Khi đột kích trụ sở của Cho vào tháng 12/2008, cảnh sát phát hiện nó trống rỗng. Tất cả những người liên quan đều biến mất, tất cả hồ sơ quan trọng đã bị xóa bỏ.
Cái chết bí ẩn
Cảnh sát Hàn Quốc yêu cầu Interpol phát lệnh truy nã đỏ, nhưng Cho đã biến mất. Ông ta chỉ mang theo một chiếc túi nhỏ khi lên thuyền trốn sang Trung Quốc. Điều tra viên nghi ngờ chiếc túi chứa hồ sơ về tài sản cất giấu và danh sách các quan chức mà ông ta đã hối lộ.
Những nghi ngờ đó không phải là vô căn cứ. Tháng 5/2009, một sĩ quan thuộc Sở Cảnh sát Daegu bị bắt sau khi bí mật gặp Cho ở Trung Quốc. Chính quyền cho biết người này đã nhận hối lộ khoảng 1 tỷ won để đổi lấy việc tiết lộ thông tin về cuộc điều tra và chuyển tiền cho các quan chức khác thay mặt Cho.
Cho cũng được cho là đã được báo trước về các cuộc đột kích của cảnh sát.
Bốn năm sau khi Cho biến mất, tháng 12/2011, chính quyền thông báo ông ta đã chết ở Trung Quốc vì bệnh tim. Điều tra viên còn công bố đoạn phim về đám tang của Cho. Trong video, Cho nằm trong quan tài kính, được con trai và các thành viên khác trong gia đình vây quanh.
Cháu trai họ của Cho, một trong những người đã giúp ông ta trốn khỏi Hàn Quốc, sau đó nói với chương trình điều tra Unanswered Questions của đài SBS rằng đám tang được quay video vì họ sợ mọi người không tin Cho đã chết.
Nhưng thông báo này chỉ làm dấy lên càng nhiều nghi ngờ. Nhiều tin báo nhìn thấy Cho còn sống. Giấy chứng nhận hỏa táng của ông ta cũng gây hoài nghi, vì ngày cấp dường như trước cả thời điểm ông ta được cho là đã chết.
Chính quyền cho biết không thể xác minh ADN của Cho vì thi thể đã được hỏa táng.
Cuộc điều tra bỏ ngỏ
Dù chính thức tuyên bố Cho đã chết, cảnh sát vẫn giữ tên ông ta trong danh sách truy nã vì gia đình Cho chưa bao giờ làm thủ tục đăng ký khai tử.
Sau đó, một đoạn ghi âm cuộc gọi điện thoại liên quan đến cháu trai của Cho được tiết lộ. Trong cuộc gọi, người cháu nói với một người khác rằng "chú ấy đang vô cùng tức giận" và "chú chỉ có thể nghĩ theo cách này". Cuộc gọi được ghi âm vào tháng 2/2012, trong khi Cho được cho là đã chết ba tháng trước đó.
Phát hiện này khiến vụ án một lần nữa nóng lên. Sau khi cuộc điều tra được mở lại vào tháng 7/2014, cảnh sát và công tố viên tranh đấu giành quyền dẫn dắt.
Phía cảnh sát cáo buộc một công tố viên đã nhận hối lộ từ Cho và yêu cầu lệnh bắt giữ. Các công tố viên bác bỏ yêu cầu này, đồng thời thành lập một đội điều tra đặc biệt gồm 13 người. Sau đó, công tố viên đó bị phát hiện đã nhận hối lộ 3,5 tỷ won.
Bức xúc trước việc chính quyền tập trung vào các quan chức tham nhũng thay vì tìm kiếm Cho, các nạn nhân bắt đầu tự truy dấu. Nhờ kiên trì, họ đã thuyết phục được cháu trai Cho tiết lộ tung tích của Kang Tae-yong, cánh tay phải của Cho, nắm quyền quản lý tài chính của tổ chức.
Tháng 10/2015, Kang bị bắt và bị dẫn độ từ Trung Quốc về nước.
10 ngày sau, cháu trai Cho tự tử. Chỉ hai ngày sau đó, một trợ lý thân cận khác của Cho - người phụ trách hệ thống máy tính và dữ liệu điện tử của đường dây lừa đảo - đã ra đầu thú.
Bảy năm sau khi Cho chạy trốn, vụ án được khôi phục, mang lại hy vọng cho các nạn nhân rằng cuối cùng họ có thể nhận được câu trả lời. Nhưng vào tháng 6/2016, các công tố viên tuyên bố họ tin rằng Cho đã chết và khép lại vụ án, viện dẫn lý do không đủ bằng chứng cho thấy ông ta vẫn còn sống.
Đối với nhiều nạn nhân, quyết định này là một cú sốc lớn. Chính quyền đã thu hồi được 95,2 tỷ won tài sản Cho cất giấu, chia cho 70.000 nạn nhân thì con số đó chỉ tương đương 1,36 triệu won mỗi người - một phần nhỏ so với số tiền mà nhiều người đã bỏ ra.
Mộ của Cho vẫn còn ở công viên tưởng niệm tại tỉnh Bắc Gyeongsang, những câu hỏi chưa được giải đáp quanh cái chết của ông ta cũng còn đó.
Tuệ Anh (theo Korea Joongang Daily)